Tarix
təşkilatın

BRATVA-nın gələcək qurucuları dərhal böyük təşkilat yaratmadılar. Əvvəlcə onların ətrafında müxtəlif istiqamətlərdə əməkdaşlıq edən kiçik insan qrupları formalaşdı: bəziləri tikinti işlərində iştirak edirdi, bəziləri ticarətlə məşğul olurdu, üçüncülər isə nəqliyyat, material və avadanlıqla kömək göstərirdi.

Bəziləri sahibkar, bəziləri mütəxəssis idi, üçüncülər isə sadəcə ixtisas almaq və normal həyata başlamaq imkanı axtarırdı. Tədricən bu qruplar kəsişməyə başladı. Hər kəs eyni məqsədlər üçün qoşulmurdu: bəziləri qazanmaq, bəziləri — kömək etmək, üçüncülər isə yeni imkanlara çıxış əldə etmək istəyirdi.

Etimadın səbəbi sadə idi: bir vaxt ki, çoxları insanlara iş vəd edir və vədlərini yerinə yetirmirdi, gələcək qurucuların ətrafında real layihələrdən ibarət sistem qurulurdu. İnsan ixtisası olmadan gələ, təhsil ala, sonra işə düzələ bilərdi. Briqada sifariş tapa bilərdi. Ailə — məskənlə bağlı kömək ala bilərdi.

1998-ci ilə qədər gələcək qurucuların ətrafında, qəbul edilmiş bədii xronologiyaya görə, təxminən 200 nəfərdən ibarət birləşmə formalaşmışdı. Məhz həmin vaxt köhnə formatın artıq uyğun gəlmədiyi aydın oldu. Beləliklə, 1999-cu ildə BRATVA yarandı.

Anar Naziriv rəhbərliyi öz üzərinə götürməyi təklif etdi. Rəsmi olaraq bu, qaydanın saxlanması zərurəti ilə izah edilirdi, amma Anarın da öz ambisiyaları var idi. Qalan qurucular razılaşdı — hər kəs öz istiqamətləri ilə məşğul idi.

Amma rəhbərin təyinatı o demək deyildi ki, qalan dörd nəfər təsirini itirib. Məhz bu ziddiyyət sonradan təşkilatın mərkəzi problemlərindən birinə çevrildi: BRATVA-nın rəhbəri oldu, amma özünü strukturun bərabərhüquqlu yaradıcıları sayan adamlar yox olmadı.

İlk illərdə qurucular elə təşkilat yaratmağı arzulayırdılar ki, orada heç kəs özünü aciz hiss etməsin. Amma bir struktur nə qədər çox insanı birləşdirirsə, onda rəhbərlik etmək istəyənlər də bir o qədər çox olur.

BRATVA-da qeyri-yazılı ənənə yarandı: əgər iki nəfər kimin daha vacib olduğu barədə mübahisə edirdisə, onlara xatırladırdılar ki, təşkilat insanlara kömək üçün yaradılıb. Düzü, bundan sonra adətən başqa bir mübahisə başlayırdı — dəqiq olaraq kim daha çox insana kömək edib.

Beləliklə, BRATVA-nın ilk sakit epoxası bitdi. Bundan sonra hər şey xeyli çətinləşdi.

Böyük tarix tarixlərlə yazılır, təşkilat isə hadisələrlə yaşayır. Aşağıda arxivçinin qovluğa layiq gördüyü beş qeyd verilir — həmin qeydlərdən heç birinin sənəd təsdiqi yoxdur. Oxucu bunlardan hansının həqiqət olduğunu özü müəyyən edir. Arxivçi isə bunların hansının ona şəxsən toxunduğunu özü müəyyən edir.

Zarf. Maddi yardım zarda verilirdi və məbləğ heç vaxt üçüncü şəxslərin qarşısında deyilmirdi. Alıcılardan biri içəridə nə qədər olduğunu soruşdu. Sabahı onu başqa şöbəyə köçürdülər — cəza kimi yox, “tərbiyəvi effektin artıqlığı üçün”. Həmkarlarının qarşısında artıq zarı açmadı.

İkinci kurs. İmtahanı verə bilməyən kursant ikinci kursda qalırdı: pulsuz, izahsız və təhqirə yer vermədən. Üç ildən sonra həmin kursant yenilərdən imtahan qəbul edirdi və kollecdə ən sərt müəllim idi. Təşkilat başqasının məğlubiyyətini vəzifəyə çevirməyi bacarırdı.

İkinci stul. Rəhbərin kabinetində həmişə ikinci stul dururdu. Ona oturmağa dəvət etməzdilər. Versiyalardan birinə görə bu, beş qurucunun xatirəsi idi, digərinə görə — xəbərdarlıq. Qurucular bunun haqqında dəqiq olaraq yalnız bir dəfə mübahisə etdilər və mübahisə, kimsə stulun yenə də yaxına çəkildiyini qeyd edən zaman bitdi.

Mağazanın açarı. Topantının keçdiyi mağazanı Pərviz Ağaev daha bir neçə il saxladı: orada ticarət çoxdan bitmişdi, qulpa isə dəyişdirilməmişdi. Açar fondda qeydiyyata alınıb, ona aid siyahı yoxdur. Bəzi əşyalar lazım olduğu üçün yox, xatırladıqları üçün saxlanılır.

Arxivçi. BRATVA-da heç kimin heç vaxt uğrunda mübarizə aparmadığı yeganə vəzifə. Onu bölməz, satın almaz və varisə ötürməzdilər. Hamı anlayırdı: hər şeyi oxuyan və susan, beşinin istənilənindən təhlükəlidir.